Milan JESPERS, Query was emptyQuery was empty Marcello NITTI Newton's Sleep
Présentation
(Zie de Nederlandstalig versie hieronder)
La galerie Huberty & Breyne, espace Bruxelles | Châtelain présente Newton's Sleep, une exposition en duo de Milan Jespers (BE) et Marcello Nitti (IT). L'exposition se tiendra du vendredi 6 novembre au samedi 12 décembre 2026. Empruntant son titre à un poème de William Blake, le projet prend pour point de départ l'éruption du volcan Tambora en 1815, synonyme de bouleversements climatiques majeurs et à l'origine de « l'Année sans été ». À travers ce prisme historique, les artistes explorent le passage d'un monde magique à l'ère industrielle et scientifique. Ils interrogent ce « sommeil de la raison » contemporain où la seule mesure mathématique du réel semble l'avoir emporté sur l'imagination et l'émotion.
L'exposition s'articule autour de l'installation monumentale Tambora de Milan Jespers, pièce centrale qui reproduit à échelle un monument funéraire, enrichi de 200 portraits de figures clés du XIXe siècle liés au concept de désenchantement du monde. Marcello Nitti en reprend en miroir la forme à échelle réduite pour l'envelopper d'un paysage peint où la nature et les arbres reprennent leurs droits. Autour de ces deux pièces se déploie un dialogue pictural constant entre peintures, dessins et aquarelles des deux artistes. Un univers texturé où les nuages s'imposent comme le motif clé de l'exposition, incarnant le seuil fragile entre observation scientifique rigoureuse et pure transcendance romantique.
Entre mesure et contemplation, Newton's Sleep livre une critique subtile de notre hyperactivité technologique. Face à la rationalité fonctionnelle moderne, l'exposition fait écho à notre paralysie imaginative actuelle : l'incapacité profonde de nos sociétés à concevoir des alternatives au système économique dominant. Une invitation visuelle puissante à réveiller notre potentiel contemplatif.
Aux origines de Newton's Sleep
Le titre de l'exposition est tiré d'un poème que William Blake a inclus dans une lettre à son mécène Thomas Butts le 22 novembre 1802. Dans ces vers, Blake conteste l'idée que la seule raison scientifique et mathématique puisse englober pleinement l'expérience de la réalité.
La Fourfold Vision (vision quadruple) nous permet de percevoir la réalité au-delà de ses apparences physiques. La perception matérielle - qui réduit l'univers à des données mesurables, des atomes et des lois mathématiques - doit s'accompagner de dimensions émotionnelles et imaginatives capables de compléter notre compréhension du monde.
La critique du peintre anglais à l'égard de la réduction mécaniste de l'expérience résonne aujourd'hui avec une force particulière dans les réflexions contemporaines sur le capitalisme technologique et la rationalité néolibérale. En remplaçant la machine industrielle du XIXe siècle par les algorithmes et l'efficacité économique d'aujourd'hui, notre Single Vision (vision unique) contemporaine réduit l'être humain à un consommateur, une donnée statistique et une ressource productive.
La mesure mathématique du monde est devenue la quantification algorithmique de nos vies. Là où Newton ne voyait que des formules mécaniques, la technocratie numérique contemporaine ne voit que des métriques, des clics et du profit, vidant l'existence de ses dimensions spirituelles et intérieures.
Comme le soutient Mark Fisher, nous habitons désormais un état de paralysie imaginative dans lequel « il est plus facile d'imaginer la fin du monde que la fin du capitalisme ». Cela fait un écho parfait au « sommeil » invoqué par Blake : une torpeur de l'âme, une condition d'acceptation passive. C'est un sommeil qui ne coïncide pas avec l'ignorance, mais plutôt avec l'incapacité d'imaginer des possibilités alternatives, une Prison de Fer Noir qui contracte l'esprit humain.
Le moment où le monde a commencé à s'endormir
Treize ans après la lettre de William Blake à Thomas Butts, eut lieu la plus puissante éruption volcanique de l'histoire enregistrée. Le mont Tambora, situé sur l'île de Sumbawa dans l'actuelle Indonésie, a atteint son paroxysme dévastateur le 10 avril 1815. L'immense quantité de cendres volcaniques rejetée dans l'atmosphère a fait baisser les températures mondiales, donnant naissance à ce que l'on a appelé l'Année sans été. De nombreuses interprétations populaires et théologiques ont associé l'absence de lumière et de printemps à la fin du monde et à la mort du soleil.
Bien qu'en Europe le lien avec l'éruption indonésienne n'ait été établi qu'un siècle plus tard, cet événement a renforcé un processus déjà amorcé au cours des décennies précédentes : l'étude scientifique systématique des phénomènes naturels, les vidant lentement, du même coup, de leur portée symbolique. De nouvelles disciplines scientifiques - dont la climatologie et la volcanologie - sont nées, et des innovations dans l'agriculture et la santé publique ont également été développées pour faire face aux conséquences de cette catastrophe.
À bien des égards, l'éruption du Tambora marque la transition d'une vision du monde magico-religieuse vers une compréhension scientifique et rationnelle de la nature, accélérant des processus déjà mis en mouvement par la Révolution scientifique et la Première Révolution industrielle, et contribuant aux fondements de la société moderne.
L'exposition trouve son origine dans cet événement historique, choisi par les artistes pour sa signification symbolique : le moment où le monde a commencé à s'endormir.
Tambora, 200 visages d'un siècle en transformation
L'oeuvre centrale de Milan Jespers tire son titre de la montagne qui a obscurci les cieux de 1816. Cette installation monumentale reproduit, à l'échelle un pour un, un monument funéraire du cimetière monumental de Lecce, en remplaçant ses portraits commémoratifs originaux par deux cents nouveaux portraits réalisés sur une période de trois ans. Représentant des figures clés du XIXe siècle, ils gravitent tous autour de la notion weberienne de « démagification » du monde. Au-delà du travail extraordinaire qu'implique la reproduction de ces portraits, le minutieux processus de recherche archivistique, d'annotation et d'étude historique qui précède leur représentation est tout aussi remarquable.
La forme du monument réapparaît, à échelle réduite, dans une oeuvre de Marcello Nitti, qui en recouvre entièrement la surface d'un paysage peint. Comme reflété dans un miroir, l'environnement naturel environnant enveloppe la structure architecturale. Suivant le cycle de la vie elle-même, les corps reviennent sous forme d'arbres.
L'atmosphère livide rappelle la mémoire visuelle des événements volcaniques, teintant le ciel de nuances jaunes et cramoisies semblables à celles que l'on trouve dans les célèbres paysages de J. M. W. Turner, dont beaucoup ont été peints dans les années qui ont immédiatement suivi 1815, témoignant des conditions atmosphériques qui se sont produites et ont persisté après l'éruption du volcan Tambora.
Ces deux oeuvres forment le coeur autour duquel s'organise l'ensemble de l'exposition à travers une série d'oeuvres bidimensionnelles - incluant des aquarelles, des peintures et des croquis préparatoires - dans lesquelles les pratiques des deux artistes restent en dialogue constant. Certains sujets sont explorés de manière indépendante par les deux artistes, tandis que d'autres appartiennent exclusivement à l'un ou à l'autre. Leur continuité réside non seulement dans des thèmes partagés, mais aussi dans un dévouement commun à la maîtrise technique - l'aquarelle pour Jespers, la peinture à l'huile pour Nitti - et dans un engagement soutenu avec le langage de l'esthétique classique.
De la Vanitas à l'animal laborans
La présence de la mort, tout en rappelant les conséquences catastrophiques de l'éruption du Tambora - qui aurait fait plus de 300 000 victimes par des causes directes et indirectes -, évoque également la tradition classique des Vanitas. La fragilité de l'existence humaine remet en question la conception de l'humanité en tant qu'animal laborans, piégée dans un cycle infini de production et de consommation : une forme d'hyperactivité vide et auto-imposée qui représente finalement le sommeil profond du potentiel contemplatif infini de l'humanité, sacrifié sur l'autel de la performance économique.
Le ciel comme espace d'observation et de contemplation
Des échos de la peinture romantique émergent également dans les nombreuses études de nuages réalisées par les deux artistes. « Le ciel est la source de lumière dans la Nature - et gouverne tout » ; malgré son observation scientifique rigoureuse, John Constable continuait à le considérer comme « le principal organe du sentiment ».
Les nuages incarnent depuis longtemps une riche tradition symbolique : le royaume de la transcendance, la demeure des dieux, l'image de l'infini et le seuil entre la réalité terrestre et le divin.
Des nuages qui dérivent, se heurtent, fusionnent, se dissolvent, s'enlacent.
Nuages de vapeur.
Nuages de cendres.
Réconcilier raison et imagination
Newton's Sleep ne rejette pas la connaissance scientifique. Il propose plutôt la réconciliation de ce que la modernité a progressivement séparé : la raison et l'imagination, la mesure et la contemplation, l'histoire et la nature, l'individu et l'environnement.
Les oeuvres de Milan Jespers et de Marcello Nitti habitent ce champ de tension, transformant le monument, le portrait et le paysage en instruments permettant d'interroger le présent sans renoncer à la complexité du passé.
VERNISSAGE
Jeudi 5 novembre 2026
à partir de 18h
en présence des artistes
EXPOSITION
Du vendredi 6 novembre
au samedi 12 décembre 2026
BRUXELLES | Châtelain
33 place du Châtelain
1050 Bruxelles
Mercredi > Samedi 11h ? 18h
PRESENTATIE
Van 6 november tot 12 december 2026 presenteert Huberty & Breyne (Kasteleinsplein) Newton?s Sleep, een duo-expositie van Milan Jespers (BE) en Marcello Nitti (IT). Het project ontleent zijn titel aan een gedicht van William Blake en vertrekt vanuit de uitbarsting van de vulkaan Tambora in 1815, die gepaard ging met ingrijpende klimaatveranderingen en het ?Jaar zonder zomer? tot gevolg had. Vanuit dit historische gegeven onderzoeken de kunstenaars de overgang van een wereld vol magie naar een tijdperk waarin wetenschap, technologie en ratio de toon zetten. Wat gebeurt er wanneer de rede de verbeelding verdringt? Met Newton?s Sleep stellen Jespers en Nitti de hedendaagse ?slaap van de rede? in vraag, waarin het meetbare steeds meer de bovenhand krijgt, ten koste van verbeelding en emotie.
De tentoonstelling draait rond de monumentale installatie Tambora van Milan Jespers, een grafmonument op ware grootte, omringd door 200 portretten van sleutelfiguren uit de 19e eeuw die verbonden zijn met het idee van de ?onttovering van de wereld?. Marcello Nitti neemt de vorm ervan in spiegelbeeld over en omhult ze met een geschilderd landschap waarin natuur en bomen opnieuw hun plaats opeisen. Rond deze twee werken ontstaat een voortdurende dialoog tussen schilderijen, tekeningen en aquarellen van beide kunstenaars. Wolken vormen daarbij het sleutelmotief en verbeelden de kwetsbare grens tussen nauwgezette wetenschappelijke observatie en romantische transcendentie.
Tussen meten en contemplatie levert Newton?s Sleep een subtiele kritiek op onze technologische hyperactiviteit. Tegenover de functionele rationaliteit van de moderne wereld stelt de tentoonstelling onze verbeeldingsverlamming: het onvermogen om alternatieven voor het dominante economische systeem te bedenken. Een krachtige visuele uitnodiging om opnieuw ruimte te maken voor contemplatie.
De oorsprong van Newton?s Sleep
De titel van de tentoonstelling komt uit een gedicht dat William Blake op 22 november 1802 schreef in een brief aan zijn mecenas Thomas Butts. In deze verzen stelt Blake de gedachte ter discussie dat de wetenschappelijke en wiskundige rede alleen de werkelijkheid volledig kan verklaren.
De Fourfold Vision (viervoudige visie) stelt ons in staat de werkelijkheid voorbij haar fysieke verschijningsvorm waar te nemen. Onze materiële blik, die het universum reduceert tot meetbare gegevens, atomen en wiskundige wetten, moet worden aangevuld met emotie en verbeelding om de wereld beter te kunnen begrijpen.
De kritiek van de Engelse schilder op de mechanistische reductie van onze ervaring klinkt vandaag bijzonder sterk door in het debat over technologisch kapitalisme en neoliberale rationaliteit. Waar de industriële machine in de 19e eeuw centraal stond, zijn dat vandaag algoritmes en economische efficiëntie. Onze hedendaagse Single Vision (enkelvoudige visie) reduceert de mens tot consument, statistische gegevens en productiemiddel.
De wiskundige maatstaf van de wereld heeft plaatsgemaakt voor de algoritmische kwantificering van ons leven. Waar Newton alleen mechanische formules zag, ziet de hedendaagse digitale technocratie enkel statistieken, kliks en winst, waardoor de spirituele en innerlijke dimensies van het bestaan verloren dreigen te gaan.
Zoals Mark Fisher stelt, leven we vandaag in een toestand van verbeeldingsverlamming waarin ?het makkelijker is om het einde van de wereld voor te stellen dan het einde van het kapitalisme?. Dit sluit nauw aan bij de ?slaap? waar Blake naar verwijst: een verdoving van de ziel, een toestand van passieve aanvaarding. Het gaat niet om onwetendheid, maar om het onvermogen om alternatieven te bedenken, een Black Iron Prison die de menselijke geest beknot.
Toen de wereld begon in te slapen
Dertien jaar na de brief van William Blake aan Thomas Butts vond de krachtigste vulkaanuitbarsting uit de geschiedenis plaats. De Tambora, gelegen op het eiland Sumbawa in het huidige Indonesië, barstte op 10 april 1815 met verwoestende kracht uit. De enorme hoeveelheid vulkanische as die in de atmosfeer terechtkwam, deed de wereldwijde temperaturen dalen en leidde tot wat bekend werd als het ?Jaar zonder zomer?. Het uitblijven van licht en lente werd in tal van populaire en theologische interpretaties verbonden met het einde van de wereld en de ondergang van de zon.
Hoewel in Europa pas een eeuw later het verband met de Indonesische uitbarsting werd gelegd, versnelde deze gebeurtenis een proces dat al enkele decennia eerder was ingezet: de systematische wetenschappelijke studie van natuurverschijnselen, waardoor hun symbolische betekenis geleidelijk naar de achtergrond verdween. Nieuwe disciplines zoals klimatologie en vulkanologie ontstonden, terwijl ook in de landbouw en volksgezondheid nieuwe oplossingen werden ontwikkeld om de gevolgen van de ramp het hoofd te bieden.
In veel opzichten markeert de uitbarsting van de Tambora de overgang van een magisch-religieuze wereldvisie naar een wetenschappelijke en rationele kijk op de natuur. Ze versnelde processen die al door de Wetenschappelijke Revolutie en de Eerste Industriële Revolutie in gang waren gezet en droeg zo bij aan de fundamenten van de moderne samenleving.
De tentoonstelling vindt haar oorsprong in deze historische gebeurtenis, die de kunstenaars vanwege haar symbolische betekenis als vertrekpunt kozen: het moment waarop de wereld begon in te slapen.
Tambora, 200 gezichten van een veranderende eeuw
Het centrale werk van Milan Jespers ontleent zijn titel aan de berg die in 1816 de hemel verduisterde. Deze monumentale installatie is een één-op-éénreproductie van een grafmonument op de monumentale begraafplaats van Lecce, waarvan de oorspronkelijke herdenkingsportretten zijn vervangen door tweehonderd nieuwe portretten, gemaakt over een periode van drie jaar. Ze stellen sleutelfiguren uit de 19e eeuw voor, allemaal verbonden met Webers idee van de ?onttovering? van de wereld. Naast de indrukwekkende reproductie van deze portretten is ook het minutieuze archiefonderzoek, de annotatie en historische studie die eraan voorafgingen opmerkelijk.
De vorm van het monument keert op kleinere schaal terug in een werk van Marcello Nitti, dat volledig wordt omhuld door een geschilderd landschap. Als in een spiegel omringt de natuur de architecturale structuur. In het ritme van de levenscyclus keren de lichamen terug als bomen.
De bleke, haast lugubere sfeer roept de herinnering aan vulkaanuitbarstingen op en kleurt de hemel in gele en karmozijnrode tinten, zoals in de beroemde landschappen van J. M. W. Turner. Veel van zijn werken ontstonden in de jaren na 1815 en weerspiegelen de atmosferische omstandigheden die na de uitbarsting van de Tambora ontstonden en aanhielden.
Deze twee werken vormen het hart van de tentoonstelling, die zich daaromheen ontvouwt met een reeks tweedimensionale werken, waaronder aquarellen, schilderijen en voorbereidende schetsen. De werken van beide kunstenaars blijven daarbij voortdurend met elkaar in dialoog. Sommige thema?s worden door beiden afzonderlijk verkend, terwijl andere eigen zijn aan een van hen. De samenhang zit niet alleen in de gedeelde thema?s, maar ook in hun streven naar technische beheersing, met aquarel als specialiteit van Jespers en olieverf als medium van Nitti, en in hun gedeelde affiniteit met de beeldtaal van de klassieke esthetiek.
Van Vanitas naar animal laborans
De aanwezigheid van de dood verwijst niet alleen naar de catastrofale gevolgen van de uitbarsting van de Tambora, die naar schatting meer dan 300.000 directe en indirecte slachtoffers maakte, maar ook naar de klassieke traditie van de Vanitas. De kwetsbaarheid van het menselijk bestaan stelt het idee van de mens als animal laborans in vraag, gevangen in een eindeloze cyclus van productie en consumptie. Een vorm van lege, zelfopgelegde hyperactiviteit die uiteindelijk staat voor de diepe slaap van ons oneindige vermogen tot contemplatie, opgeofferd op het altaar van economische prestaties.
De hemel als plek voor observatie en contemplatie
Ook in de vele wolkenstudies van beide kunstenaars is de invloed van de romantische schilderkunst voelbaar. ?De hemel is de bron van licht in de natuur en bepaalt alles?; ondanks zijn nauwgezette wetenschappelijke observaties bleef John Constable de hemel beschouwen als ?het belangrijkste orgaan van het gevoel?.
Wolken hebben al eeuwenlang een rijke symbolische betekenis. Ze staan voor transcendentie, de verblijfplaats van de goden, het oneindige en de grens tussen de aardse werkelijkheid en het goddelijke.
Wolken die drijven, botsen, samensmelten, oplossen, verstrengelen.
Wolken van damp.
Wolken van as.
Rede en verbeelding verzoenen
Newton?s Sleep verwerpt wetenschappelijke kennis niet. Het pleit juist voor een verzoening van wat de moderniteit geleidelijk uit elkaar heeft gedreven: rede en verbeelding, meten en contemplatie, geschiedenis en natuur, het individu en zijn omgeving.
De werken van Milan Jespers en Marcello Nitti bewegen zich in dit spanningsveld en gebruiken het monument, het portret en het landschap om vragen te stellen over het heden, zonder de complexiteit van het verleden uit het oog te verliezen.
OPENING
Donderdag 5 november 2026
vanaf 18.00 uur
in aanwezigheid van de kunstenaars
TENTONSTELLING
Van vrijdag 6 november
tot zaterdag 12 december 2026
Brussel | Kasteleinsplein
Kasteleinsplein 33
Woensdag > Zaterdag 11.00 ? 19.00 uur